Woningcorporaties en luchtkwaliteit - Flow Kenniscentrum

Veel nationale milieuwetten en bepalingen zijn afkomstig uit EU-regelgeving, zo ook onderwerpen met betrekking tot luchtkwaliteit en fijnstof. Luchtkwaliteit wordt beïnvloed door zowel binnenlandse als buitenlandse invloeden. Er is dus sprake van een duidelijk grensoverschrijdende problematiek waarbij een Europese aanpak bijna vereist is.

Voortgang dossier

Fijnstof is een mengsel van deeltjes van verschillende grootte en verschillende samenstelling. Sommige typen fijnstof zijn schadelijker voor de gezondheid dan andere. De precieze samenstelling en herkomst van de totale hoeveelheid fijnstof is nog niet helemaal vast te stellen. Een deel is afkomstig uit natuurlijke bronnen, zoals opwaaiend stof en 'zeezout aërosol'. Een ander deel bestaat uit de verzurende emissies ammoniak, stikstofoxiden en zwaveldioxide.

De meest schadelijke emissies zijn afkomstig uit het wegverkeer. Het gaat dan bijvoorbeeld om roetdeeltjes in uitlaatgassen, en stofresten van remschijven en koppelingsplaten. Andere bronnen van fijn stof zijn uitlaatgassen van de zeescheepvaart en de binnenvaart, verbrandingsprocessen in de industrie, en houtkachels in woningen.

Om de Europese luchtkwaliteit te verbeteren heeft de  Europese Commissie  in 2005 met een thematische strategie betreffende luchtkwaliteit voorgesteld. Deze strategie, waarvan een specifieke richtlijn inzake de luchtkwaliteit in april 2008 werd goedgekeurd, stelt strengere grenswaarden aan de maximaal toegestane hoeveelheid fijnstof die in de lucht aanwezig mag zijn. De nieuwe richtlijn geeft echter wel de mogelijkheid om later te voldoen aan grenswaarden als Nederland voldoende inspanning laat zien ten behoeve van de verbetering van de luchtkwaliteit. Voor fijnstof (PM10) is er bijvoorbeeld uitstel mogelijk tot 2011.

De lidstaten zijn dus zelf verantwoordelijk voor de bewaking en naleving van de luchtkwaliteit en moeten in veel gevallen de nationale wetgeving aanpassing om aan de nieuwe eisen te voldoen. Doordat de bouwsector bijdraagt aan luchtvervuiling door fijnstof, is de (striktere) regelgeving van invloed op de bouwsector en daarmee direct, danwel indirect op woningcorporaties.

Het doel van de strategie is om alle lidstaten tegen 2010 te laten voldoen aan de richtlijn luchtvervuiling. Iedere lidstaat heeft daarom de plicht om een rapport uit te brengen waarin vermeld staat of het Nationale Emmissie Plafond (National Emmission Ceiling) is bereikt voor de meest schadelijke luchtverontreinigende stoffen. Dit jaar zal dus duidelijk worden hoe ver de lidstaten zijn in het terugdringen van deze stoffen. In het Nederlandse Emmissie Plafond rapport uit 2006 kan men een tussentijdse stand van zaken terugvinden.

In maart 2010 heeft de Europese Commissie inbreukprocedures gestart tegen 5 lidstaten die niet voldeden aan de eisen van de EU lucht kwaliteitsnormen voor fijnstof (PM 10).

Nederland is het enige land in Europa dat een koppeling hanteert tussen ruimtelijke ordeningsbesluiten en de kwaliteit van de lucht. Dit betekent dat gemeenten geen toestemming mogen geven voor een nieuw bestemmingsplan, als op bouwlocaties de Europese normen worden overschreden en als door bouwplannen de luchtkwaliteit verder verslechtert.

De aanleg van een groot aantal bouwprojecten en bestemmingsplannen is dan ook stilgelegd door uitspraken van de Raad van State. Om dit probleem het hoofd te bieden is in het Besluit Luchtkwaliteit vastgesteld dat bouwplannen wel door mogen gaan als tegenover een lokale verslechtering van de luchtkwaliteit ook een even grote verbetering staat.

Vanaf 2005 moeten alle steden met meer dan 100.000 inwoners, die deel uitmaken van een agglomeratie van steden met een overschrijding in 2003, rapporteren over de luchtkwaliteit in het voorgaande jaar. In de Wet Milieubeheer is een nieuwe titel 5.2 opgenomen over luchtkwaliteit. Deze titel is op 15 november 2007 in werking getreden en vervangt het Besluit Luchtkwaliteit 2005. Titel 5.2 van de Wet milieubeheer  gaat over luchtkwaliteitseisen en en staat bekend als de 'Wet luchtkwaliteit'.

Op Europees niveau is de totstandkoming van deze richtlijn niet meer te beïnvloeden, aangezien deze is aangenomen. Thans is een begin gemaakt met de implementatie van de richtlijn  in Nederland.

Op Europees niveau is de voornaamste stakeholder de Europese Commissie, die als hoeder van het Verdrag waakt over de implementatie van de richtlijn. De richtlijn Luchtkwaliteit is opgesteld door het Directoraat-generaal Milieu, onder verantwoordelijkheid van de Eurocommissaris Janez Potocnik, binnen het directoraat C Climate Change and Air, afdeling C3. Clean Air & Transport.

Thematische strategie inzake luchtverontreiniging (COM 2005 446)