Fonds Leren en Ontwikkelen Wooncorporaties

Onderzoeks- en innovatiebeleid - Flow Kenniscentrum

Flow Kenniscentrum
logo Flow Euro Portal

bij Onderzoeks- en innovatiebeleid

lichtgevende buizen in een moederbord

De Europese Unie voert een gemeenschappelijk beleid voor onderzoek en innovatie. Dit beleid moet Europa tot een dynamische en concurrerende kenniseconomie maken. Om het beleid te ondersteunen verstrekt de EU via verschillende programma's jaarlijks voor miljarden aan subsidies.

De Eurocommissaris voor Onderzoek, Innovatie en Wetenschap Carlos Moedas formuleerde in 2014 drie hoofddoelen voor het Europese onderzoeks- en innovatiebeleid, de zogenoemde drie o's: open innovatie, open wetenschap en open naar de wereld. Naast economische groei moet onderzoek en innovatie bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen, zoals de klimaatverandering.

De lidstaten moeten zelf de grootste inspanning leveren om innovatie te bevorderen. Het streven, vastgelegd in de Europa 2020-strategie, is dat minimaal drie procent van het bbp wordt besteed aan onderzoek en ontwikkeling. Dit zou volgens de Europese Commissie een enorme impuls geven aan de Europese economie en de werkgelegenheid, maar de lidstaten halen deze norm niet.

1.

Staand beleid en bekostiging

Sinds 1984 heeft de Europese Unie een vastgelegd beleid voor onderzoek en innovatie via meerjarige kaderprogramma's. De kaderprogramma's lopen synchroon met de meerjarige financiële kaders. Hierin is de bekostiging van het kaderprogramma vastgelegd. Om de doelstellingen te behalen geeft de EU veel geld uit aan het ondersteunen van wetenschappelijke onderzoeksprojecten.

Voor een beter potentieel van de kaderprogramma's, nam de Europese Commissie het initiatief tot een Europese onderzoeksruimte. Hiervoor is meer coördinatie op het gebied van onderzoeksbeleid en -activiteiten, bevordering van de innovatie, stimulering van kennisuitwisseling en het faciliteren van goede onderzoeksstructuren noodzakelijk.

Met het beschikbare geld worden verschillende onderzoeksprogramma's en initiatieven gefinancierd. Die programma's stimuleren onderzoek door bedrijven, samenwerking tussen universiteiten en het bedrijfsleven en samenwerking tussen universiteiten onderling. De onderlinge samenwerking van universiteiten geldt niet alleen voor Europese universiteiten, maar ook voor de samenwerking met universiteiten in andere delen van de wereld, zoals de Verenigde Staten of India.

Kaderprogramma's

De EU steunt onderzoeksactiviteiten op Europees niveau met kaderprogramma's voor onderzoek. Op dit moment is het Achtste Kaderprogramma voor Onderzoek (2014-2020) van kracht. Hiermee is een waarmee een bedrag van 80 miljard euro gemoeid. Dit programma moet de Europa 2020-strategie verwezenlijken, daarom wordt het programma Horizon 2020 genoemd.

In 2018 kwam de Europese Commissie met de bespreking van het nieuwe meerjarig financieel kader 2021-2027 met voorstellen voor de invulling van het negende kaderprogramma voor deze periode. Dit programma wordt 'Horizon Europa' genoemd. De Commissie wil onder andere een Europese innovatieraad opzetten. Deze innovatieraad zou proactief de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van innovatie moeten volgen. In het kader van nieuwe projecten wil de Commissie ook starten met Europese onderzoeks- en innovatiemissies. Er zou meer budget vrij moeten worden gemaakt om deze doelstellingen te behalen.

Tussen 2007 en 2013 was het Zevende Kaderprogramma voor Onderzoek (2007-2013) van kracht. Een belangrijk doel in dit programma was dat onderzoek moest bijdragen aan het vormen van een sterke, concurrerende kenniseconomie.

Het achtste kaderprogramma voor onderzoek (KP8), dat loopt van 2014-2020, heeft als doel het Europese beleid op het gebied van onderzoek en innovatie beter af te stemmen op de economische en sociale ambities van de Europese Unie zoals geformuleerd in de EU 2020-strategie. Omdat KP8 de EU 2020-doelstelling van de 'Innovatie-Unie' dient te verwezenlijken, is besloten om het achtste kaderprogramma voor onderzoek te hernoemen tot 'Horizon 2020'.

Gerelateerde innovatie- en onderzoeksprogramma's

Op bijna alle beleidsterreinen waarop de EU actief is wordt aandacht besteed aan innovatie. Zo is bijvoorbeeld een deel van het geld voor de visserijsector ook bestemd voor innovatie binnen de visserij. Ook in de Europese structuurfondsen neemt innovatie een belangrijke plaats in; er gaan jaarlijks miljarden naar onderzoeks- en innovatieactiviteiten. Enkele voorbeelden van programma's met veel innovatie-investeringen zijn:

  • GALILEO

    Galileo is een mondiaal, civiel satellietnavigatiesysteem dat momenteel wordt ontwikkeld door de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA en de Europese Commissie. Dit project is het grootste Europese ruimtevaartproject ooit. Galileo is sinds december 2016 operationeel en is in principe voor iedereen gratis toegankelijk. Met dit civiele satellietnavigatiesysteem wil Europa onafhankelijk worden van het Amerikaanse GPS.

Initiatieven

Om onderzoek en innovatie te stimuleren zijn onder meer de volgende initiatieven gerealiseerd:

  • In het jaar 2000 introduceerde de Europese Commissie de Europese Onderzoeksruimte (EOR).
  • Het Europese Strategieforum voor Onderzoeksinfrastructuren (ESFRI) probeert een samenhangende besluitvorming op het gebied van onderzoeksbeleid te bevorderen. Grootschalige onderzoeksprojecten moeten via het forum op elkaar worden afgestemd.
  • Samen met de Europese Investeringsbank heeft de Europese Commissie een fonds voor de financiering van onderzoek en innovatie ingesteld. Hiermee worden risico's verspreid en verkleind.
  • In 2013 werden vijf gemeenschappelijke technologie-initiatieven (GTI's) in het leven geroepen. De EU en het bedrijfsleven investeren daarbij 22 miljard euro in de volgende sectoren: geneesmiddelen, brandstofcellen, schone lucht, bio-industrieën en elektronische onderdelen en systemen.
  • De Europese Unie financiert het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek dat op een aantal voor de EU belangrijke terreinen onderzoek doet en wetenschappers ondersteunt.
  • In 2017 heeft de Europese Commissie een nieuwe gedragscode voor onderzoeksintegriteit opgezet. Daarmee wil de commissie een verantwoorde onderzoekswijze promoten om de kwaliteit en betrouwbaarheid verbeteren. De gedragscode dient als de vereiste standaard in onderzoeksintegriteit voor projecten die worden gesubsidieerd door Horizon 2020.
  • De EU streeft ernaar om in 2020 de European Open Science Cloud (EOSC) te realiseren. De EOSC is een project om een open platform te bieden voor de uitwisseling van onderzoeksdata en moet wetenschappers door heel Europa met elkaar verbinden. De EOSC maakt het gemeenschappelijk gebruik en hergebruik van onderzoeksbevindingen en -data mogelijk, wat niet alleen de wetenschap ten goede komt, maar ook het bedrijfsleven en de maatschappij. Projecten die worden gesteund vanuit Horizon 2020 zijn verplicht hun onderzoeksgegevens vrij beschikbaar te stellen.

In september 2018 spraken elf EU-lidstaten, waaronder Nederland, af dat vanaf 2020 al het onderzoek dat met publiek geld is gefinancierd op een open platform gepubliceerd moet worden. Dit is sterk in lijn met het 'open wetenschap' principe van Moedas.

Octrooien

Er is ook een overeenkomst om het aanvragen van octrooien goedkoper en eenvoudiger te maken binnen de EU. Om te voorkomen dat bedrijven in alle lidstaten van de Unie een octrooi moeten aanvragen, kan een Europees octrooi met eenheidswerking worden aangevraagd. Dit verlaagt de kosten voor een octrooi-aanvraag en neemt het onduidelijkheid weg die ontstaat door uiteenlopende nationale regelgeving. Voor geschillenbeslechting is er een eengemaakt octrooigerecht.

Prestaties

De European Innovation Union Scoreboard geeft jaarlijks een rapport over het innovatieniveau van de EU. Volgens het rapport van 2019 is de EU de VS gepasseerd in innovatieprestaties. Wel wordt de achterstand van de EU ten opzichte van de koplopers Zuid-Korea en Japan groter. Ten opzichte van Canada en Australië loopt de EU de achterstand langzaam in. De innovatie in China groeit twee keer zo snel als die in de EU. Sinds 2011 is in 25 EU-lidstaten de innovatie toegenomen. Zweden, Finland, Denemarken en Nederland doen het het best, terwijl Roemenië en Bulgarije echt achterblijven bij de rest van de Eu op het gbied van innovatie.

Innovatieprijzen

Jaarlijks reikt de Europese Commissie in samenwerking met het Europees Octrooibureau (EOB) prijzen uit aan onderzoekers die opmerkelijke resultaten hebben geboekt. Hiermee hoopt de Commissie het wetenschappelijk onderzoek te stimuleren.

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad van Ministers en het Europees Parlement een rol. De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Onderzoek, wetenschap en innovatie

Parlementaire Commissie EP

parlementaire commissie Industrie, onderzoek en energie

Nederlands lid Parlementaire Commissie EP

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Concurrentievermogen: interne markt, industrie en onderzoek

Nederlandse afvaardiging Raad van de Europese Unie

Ingrid van Engelshoven (D66), minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Eric Wiebes (VVD), minister van Economische Zaken en Klimaat

Invloed nationale parlementen

Het Nederlandse parlement heeft ook een rol in de totstandkoming van Europees beleid. Dat kan formeel op twee manieren. Ten eerste controleert de Staten-Generaal de minister of staatssecretaris die naar de Raad van de Europese Unie gaat om over het onderwerp te praten. Daarnaast kunnen nationale parlementen van de lidstaten binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Vaste commissie voor Economische Zaken (EZ) - Tweede Kamer

Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) - Tweede Kamer

Eerste Kamer

Eerste Kamercommissie voor Economische Zaken (EZ)

Eerste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)

Betrokken bij wetgeving en uitvoering

 

Betrokken instantie EU

Verantwoordelijke

Directoraat-Generaal

Directoraat-generaal Onderzoek & Innovatie

Agentschap

Europees Instituut voor Innovatie en Technologie

Harmonisatiebureau voor de Interne Markt

Uitvoerend Agentschap Onderzoek

3.

Meer informatie

 

Achtergrondartikelen

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistiek

  • Home
Geachte bezoeker,
De Stichting Fonds Leren en Ontwikkelen Wooncorporaties (FLOW) waardeert het dat u mee wilt doen aan onze enquête. De uitkomst van deze enquête wordt gebruikt om de website beter op uw wensen af te stemmen.
Het invullen van de vragenlijst duurt slechts enkele minuten.
Klik op Doorgaan voor het invullen van de enquête. Klik op Stoppen voor het verlaten van dit scherm.