Fonds Leren en Ontwikkelen Wooncorporaties
logo Flow Euro Portal

bij Energie-unie: veiligstellen van de ...

Maroa Sefcovic, eurocommissaris van de Energie-unie © Europese Unie, 2015

Het realiseren van een energie-unie is een van de hoofddoelen van de Commissie-Juncker. De Europese Unie was in 2013 voor ruim de helft van haar energiebehoeften afhankelijk van import uit landen waarmee de relatie moeizaam is (Rusland) en/of uit instabiele regio's (het Midden-Oosten). Dat maakt de economie en veiligheid van de EU kwetsbaar. Daarnaast kostte de import van energie de Europese Unie in 2013 400 miljard euro.

Met name de energiezekerheid is dus een belangrijk punt binnen de energie-unie. Door zelf duurzame energie op te wekken en toe te werken naar ťťn Europees energienetwerk moet energie schoner en goedkoper worden. Bovendien moet dat de EU minder afhankelijk maken van een handjevol energieleveranciers. In juni 2018 kwamen de lidstaten en het Europees Parlement overeen dat in 2030 32 procent van de in de EU opgewekte energie uit energie van hernieuwbare bronnen moet bestaan. Daarnaast verdwijnt het gebruik van palmolie voor biobrandstof.

Inmiddels heeft de Europese Commissie alle beoogde pakketten met wetgevende en niet-wetgevende voorstellen gepubliceerd. In april 2019 verscheen het laatste verslag over de stand van de energie-unie van de Commissie-Juncker. De Commissie zegt dat zij alle energiedoelen heeft bereikt. De Europese Rekenkamer is echter kritisch over de voortgang.

Inhoud

  1. Doelen energie-unie
  2. Achtergrond
  3. Meer informatie

1.

Doelen energie-unie

Fossiele brandstoffen zijn eindig en milieubelastend. Daarnaast is het aanboren van nieuwe bronnen relatief duur en brengt het milieuproblemen met zich mee. Om die reden is investeren in zonne- en windenergie en biomassa voor de Europese landen een aantrekkelijk alternatief. Het beperken van het energieverbruik kan bovendien bijdragen aan het verminderen van de energieafhankelijkheid en het realiseren van de klimaatdoelen. De Commissie wil het gebruik van biobrandstoffen verder stimuleren. Daarnaast moeten Europese overheden het aantrekkelijker gaan maken voor huishoudens om energiebesparende maatregelen te nemen.

De energie-unie is opgedeeld in vijf pijlers:

  • 1. 
    Zekerheid van energielevering
  • 2. 
    Interne energiemarkt
  • 3. 
    Energie-efficiŽntie
  • 4. 
    Minder uitstoot van CO2, om klimaatverandering te beperken
  • 5. 
    Onderzoek, innovatie en concurrentievermogen

De EU wil in principe in 2050 de uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van 1990 met 80 tot 95 procent terug hebben gedrongen. De doelen voor 2030 zijn in een politiek akkoord vastgelegd. De uitstoot van broeikasgassen moet met 40 procent zijn verminderd, en het aandeel van hernieuwbare energie moet minstens 32 procent bedragen. Nederland staat positief tegenover een gezamenlijke Europese aanpak op het gebied van energie, vooral omdat het vindt dat dit bijdraagt aan een gelijk speelveld voor ondernemingen en zo op een kostenefficiŽnte manier de klimaatdoelen kunnen worden behaald.

Sinds de lancering van de strategie voor de energie-unie in 2015 heeft de Commissie verschillende 'pakketten' gepubliceerd. Elk pakket bevat wetsvoorstellen die de voltooiing van de energie-unie als doel moeten gaan hebben. Daarnaast worden er ook regelmatig voortgangsrapporten gepubliceerd.

2.

Achtergrond

Hoewel Europa lange tijd energie kon produceren uit zijn eigen fossiele brandstoffen, heeft het gestegen energieverbruik en de uitputting van natuurlijke hulpbronnen ertoe geleid dat de Europese Unie steeds meer afhankelijk is geworden van buitenlandse energieleveranciers. De afhankelijkheid van energie-import werd duidelijk tijdens de energiecrisis in 2009. In dat jaar sloot Rusland de gastoevoer naar OekraÔne af. In de daaropvolgende jaren bleef de relatie met Rusland gespannen en nam de onrust in het Midden-Oosten verder toe. Door de crisis in OekraÔne (2014) werd het debat over Europa's energievoorziening weer actueel.

In het Verdrag van Lissabon uit 2009 werd een solidariteitsclausule opgenomen waarin de lidstaten beloven dat ze elkaar te hulp schieten indien de energievoorziening van een land in gevaar komt. Met name de Oost-Europese landen waren hier voorstander van gezien hun afhankelijkheid van vooral Russische energie.

Europese afhankelijkheid buitenland

De Europese Commissie wil vanwege die grote afhankelijkheid het energiebeleid in de hele EU beter op elkaar afstemmen. Dit moet ervoor zorgen dat de EU als geheel sterker staat in onderhandelingen met derde landen. De lidstaten kunnen dan niet langer tegen elkaar worden uitgespeeld. Daarom is de EU op het gebied van energie gaan samenwerken, zoals bijvoorbeeld in het Oostelijk Partnerschap, het Samenwerkingsverband energie Baltische Zee regio (BASREC) en het INOGATE-programma. De unie werkt verder met een aantal landen afzonderlijk samen op het gebied van energievoorziening, zoals BraziliŽ, China, India, Irak, Noorwegen, OekraÔne, Rusland, Verenigde Staten en Zuid-Afrika.

De EU en kernenergie

Ongeveer 30% van de Europese energievoorziening komt van kerncentrales . Het vreedzame gebruik van kernenergie is vastgelegd in het Euratom-verdrag. De doelstellingen van Euratom zijn onder andere onderzoek naar en de ontwikkeling van vreedzaam gebruik van kernenergie en het bewaken van de beschikbaarheid van voldoende splijtstof. Problemen als de klimaatverandering en de afhankelijkheid van buitenlandse energieleveranciers vragen om een gemeenschappelijke aanpak van het Europees energiebeleid en een gezamenlijk standpunt over de rol van kernenergie daarin.

De visie op kernenergie verschilt sterk binnen de EU. Sommige lidstaten zijn afhankelijker van kernenergie dan andere. Het belangrijkste schadelijke effect van kernenergie is het radioactieve afval. Toch is het ook de grootste bron van CO2-vrije energie en draagt het om die reden niet bij aan het broeikaseffect. Bovendien zijn de kosten van kernenergie relatief laag. Het blijft dus een belangrijke energiebron voor een groot deel van de EU-lidstaten. Sommige lidstaten hopen het Europese streven van 40 procent verlaging van broeikasgassen tegen 2030 te realiseren met behulp van kernenergie.

Na de ramp met een kerncentrale in Fukushima (Japan) in 2011 wakkerde de discussie over de gevaren van kernenergie weer aan.

Netwerken

De EU streeft naar fysieke integratie van de energienetwerken van de Europese landen. De netwerken van alle lidstaten binnen de Unie moeten beter op elkaar aansluiten, zodat het niet uitmaakt via welk land energie wordt ingevoerd. Dat maakt het moeilijker voor derde landen om individuele lidstaten onder druk te zetten. Concreet gaat het vooral om gezamenlijke investeringen in energienetwerken zoals pijpleidingen en haventerminals voor de aanvoer van energie.

Interne energiemarkt

In het kader van de interne markt begon de Europese Unie in de jaren negentig met de liberalisering van de elektriciteits- en gasmarkt. Daarbij is het beheer van energienetwerken afgesplitst van de verkoop en productie van energie, om zo de concurrentie te verbeteren en vernieuwing te stimuleren. Hoewel de veranderingen burgers moesten verleiden over te stappen naar andere energieleveranciers, blijkt de markt weinig flexibel. Ondanks de liberalisatie van de jaren negentig stappen maar weinig klanten over naar een andere energieaanbieder.

Onderzoek & innovatie

Onderzoek naar alternatieve energie en brandstoffen moet volgens de Commissie worden gestimuleerd en ondersteund. Het Europees strategisch plan voor energietechnologie (2007) moet bijvoorbeeld zorgen voor een technologische ommezwaai via ontwikkelings- en demonstratieprojecten voor nieuwe, innoverende technologieŽn zoals biobrandstoffen van de tweede en derde generatie, elektriciteitsopslag en duurzame verwarming en verkoeling.

De EU financiert onderzoek naar duurzame en toekomstgerichte energieoplossingen binnen verschillende subsidieprogramma's, waaronder:

Resultaten

Omdat de energie-unie een topprioriteit is van de Commissie-Juncker, wordt er ieder jaar verslag uitgebracht. Daarin wordt gekeken hoeveel vooruitgang er is geboekt en hoe ver de lidstaten zijn. Het laatste verslag bracht de Europese Commissie uit in april 2019. Daarin staat onder andere dat de EU goed bezig is om de doelstelling voor de verminderingen van broeikasgasemissies voor 2020 te halen. Anderzijds moet er meer worden gedaan om de 2020-doelstellingen op het gebied van energie-efficiŽntie te bereiken. Het energieverbruik is namelijk toegenomen de laatste jaren.

3.

Meer informatie

Europese Commissie

 

Inhoud

  • Home
Geachte bezoeker,
De Stichting Fonds Leren en Ontwikkelen Wooncorporaties (FLOW) waardeert het dat u mee wilt doen aan onze enquÍte. De uitkomst van deze enquÍte wordt gebruikt om de website beter op uw wensen af te stemmen.
Het invullen van de vragenlijst duurt slechts enkele minuten.
Klik op Doorgaan voor het invullen van de enquÍte. Klik op Stoppen voor het verlaten van dit scherm.