Fonds Leren en Ontwikkelen Wooncorporaties

Beschikking van de Europese Commissie - Flow Kenniscentrum

Flow Kenniscentrum
logo Flow Euro Portal

bij Beschikking van de Europese ...

1.

EU mededingingsregels en staatssteun aan Woningcorporaties

Op 15 december 2009 heeft de Europese Commissie i door middel van Beschikking C(2009)9963 bekendgemaakt onder welke voorwaarden Nederlandse woningcorporaties staatssteun kunnen ontvangen zonder in strijd te zijn met EU mededingingsregels.

Conform aan het toenmalige toezichtsysteem van de Europese Commissie heeft de Nederlandse overheid in 2004 haar systeem van staatssteun aan de woningcorporaties bekendgemaakt. In 2005 antwoordde de Commissie dat dit systeem mogelijk in strijd was met EU regels betreffende staatssteun. Vervolgens hebben er gedurende een aantal jaren discussies plaatsgevonden tussen de Nederlandse overheid en de Europese Commissie, om te bepalen welke hervormingen plaats zouden moeten vinden om het staatssteun systeem binnen de EU-regels te houden.

Pas in oktober 2009 zijn minister Van der Laan i van VROM en Eurocommissaris Neelie Kroes i tot overeenstemming gekomen in deze kwestie.

2.

Inhoud van de beschikking

De beschikking identificeert vier staatssteun elementen: de garantiestelling via het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), steun van het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) aan projecten en/of sanering, verkoop van grond onder de markprijs of op lage erfpachtcanon, en de mogelijkheid tot lenen bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Volgens de beschikking zijn deze staatssteun elementen toegestaan voor de activiteiten van Nederlandse woningcorporaties die aangemerkt kunnen worden als diensten van algemeen economisch belang. Dit vereist, onder anderen, een administratieve scheiding tussen de niet-staatssteun activiteiten (commerciële tak) en staatssteun activiteiten (sociale tak) van de woningcorporaties.

De inkomensgrens voor de toewijzing van sociale huurwoningen

Verder is er bepaald dat de door de staat gesteunde sociale huursector alleen toegankelijk mag zijn voor huishoudens met een maximaal modaal inkomen van 33.000 euro.

De beschikking stelt ook dat de sociale huursector 90% van de vrijkomende woningen moet toewijzen aan huishoudens onder de 33.000 euro. De resterende 10% kan worden toegewezen op basis van sociale prioriteitsrangschikkingen. Dit is in tegenstelling tot het percentage van 80% dat door Nederland voorgesteld was tijdens discussies met de Europese Commissie. Er bestaat echter wel de mogelijkheid om regionaal af te wijken van de 90%, mits deze eis op nationaal niveau wel wordt gehaald. Dit biedt dus de mogelijkheid om regionaal af te wijken van de landelijke norm.

Daarnaast kunnen corporaties maatschappelijk vastgoed (scholen, wijkcentra en dergelijke) financieren met staatssteun. Dat is niet alleen toegestaan in de 40 aandachtswijken, maar in heel Nederland.

De Nederlandse inkomensgrens voor de toewijzing van sociale huurwoningen leidt al jaren tot veel discussie, ook in de politiek. Velen vinden dat de inkomensgrens omhoog moet. Maar daarnaast is er verwarring: bepaalt Europa de inkomensgrens of kan Nederland die zelf wijzigen? Hoe het anno 2019 precies zit, kunt u lezen in een factsheet van Aedes.

Een overzicht van alle voorwaarden kunt u vinden in de Beschikking.

3.

Effect op Woningcorporaties

De Europese wetgeving inzake staatssteun heeft in toenemende mate effect op de werkwijze van Nederlandse woningcorporaties. Zo leidt de beschikking ertoe dat corporaties ten minste boekhoudkundig, maar bij voorkeur ook juridisch onderscheid moeten aanbrengen tussen sociale en commerciële activiteiten. Dit onderscheid is echter niet altijd gemakkelijk te maken omdat het takenpakket in de loop der jaren steeds breder geworden is. Bijvoorbeeld vraagt men zich af of de huisvesting voor ouderen, gehandicapten en zorginstellingen moeten worden aangemerkt als commercieel of sociaal.

De beschikking schept in ieder geval duidelijkheid over de definitie van ‘achtergestelde huishoudens’. Als de Kamer instemt met de grens van 33.000 euro, gaat de Europese Commissie ook akkoord met de bijzondere projectsteun van het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV). Hierbij gaat het om een ‘collecte’ of heffing van 75 miljoen euro per jaar, voor een periode van 10 jaar, onder woningcorporaties buiten de 40 aandachtswijken. Dit fonds zou vervolgens ten bate komen van woningcorporaties die actief zijn binnen die 40 wijken of krimpgebieden.

Als gevolg van de beschikking zullen administratieve organisatie en interne controle ook aandacht moeten besteden aan de volgende punten: het registreren van inkomen bij toewijzing van staatssteun, de implementatie van interne controle op toewijzing van staatssteun, het opzetten van een aanbestedingssystematiek voor de bouw van maatschappelijk vastgoed, en accountantsverklaringen op de naleving van de EU-regels.

4.

Beïnvloedingsmogelijkheden

Hoewel het niet langer mogelijk is om de tekst van de beschikking te wijzigen, is het wel mogelijk om een bezwaar in te dienen tegen de beschikking. Dit kan door middel van een zogenoemd beroep tot nietigverklaring. Op basis van Artikel 263 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie i kunnen natuurlijke- en rechtspersonen beroep aantekenen "tegen beschikkingen die, hoewel genomen in de vorm van een verordening, of van een beschikking gericht tot een andere persoon, hen rechtstreeks en individueel raken".

Op 15 december 2009 was de Europese Commissie akkoord gegaan met het Nederlandse stelsel van staatssteun aan woningcorporaties. Dat is toen niet zonder slag of stoot gegaan. Voordat die goedkeuring er kwam, had ons land namelijk op last van Brussel toegezegd een aantal wijzigingen door te voeren in het stelsel van overheidsfinanciering van die sector. Daardoor mochten corporaties wel staatssteun blijven ontvangen maar moesten zij zich aan strikte regels gaan houden. Deze regels kwamen er op neer dat zij o.a. zich primair moesten gaan richten op de doelgroep waarvoor de corporaties oorspronkelijk waren opgericht, nl. personen met lage inkomens. Ook moesten zij maatschappelijke en commerciële activiteiten administratief gaan scheiden, dit om te voorkomen dat de steun ten goede zou komen aan de commerciële projecten.

Dit alles was uitgewerkt in het Besluit Tijdelijke regeling diensten van algemeen economisch belang (DAEB) toegelaten instellingen volkshuisvesting (3 november 2010) en in het voorstel voor een nieuwe Woningwet (Kamerstukken 32 769).

Een negental woningcorporaties was in beroep gegaan tegen de beschikking van de Commissie. Bij het Gerecht i vingen ze echter in december 2011 bot, in die zin dat hun beroepen niet ontvankelijk werden verklaard. Maar nu in hoger beroep zijn hun kansen gekeerd en heeft het Hof van Justitie EU i hen wel ontvankelijk geacht. Het Hof is van oordeel dat de onderhavige corporaties belang hebben bij het onderuit halen van de beschikking van de Commissie. Ook worden zij er ‘individueel’ door geraakt. De reden hiervoor is dat ten gevolge van de beschikking zij onder minder gunstige voorwaarden hun activiteiten kunnen verrichten (minder speelruimte bij de keuze van huurders en het waarborgfonds ‘oude stijl’ was verdwenen). Daar komt bij dat de beschikking geen beoordelingsruimte bood aan Nederland, zodat ons land niets anders kon doen dan bindende maatregelen te treffen die de corporaties ‘rechtstreeks’ raakten.

Nadat de Nederlandse Woningcorporaties in 2014 na een eerste hoger beroep al ontvankelijk werden verklaard, bepaalde het Europese Hof van Justitie op 15 maart 2017 dat het Gerecht de bezwaren niet als ‘kennelijk ongegrond’ had mogen verklaren en dus de bezwaren wel inhoudelijk moet toetsen.

De Europese Commissie stelde in 2009 met het zogeheten DAEB-besluit nieuwe eisen aan de taken van corporaties, waaronder een strengere nationale inkomensgrens voor sociale huurwoningen. Een aantal corporaties startte in 2010 een rechtszaak hiertegen. In 2015 werd hun bezwaar door het Europees Gerecht niet-ontvankelijk verklaard, omdat niet de Europese Commissie maar de Nederlandse regering de DAEB-maatregel zou hebben genomen. Dat oordeel is nu in hoger beroep (aangespannen door de corporaties) herroepen door het Europese Hof, dat er nogmaals op wees dat corporaties wel degelijk belang hebben bij het besluit van de Europese Commissie.

 
  • Home
Geachte bezoeker,
De Stichting Fonds Leren en Ontwikkelen Wooncorporaties (FLOW) waardeert het dat u mee wilt doen aan onze enquête. De uitkomst van deze enquête wordt gebruikt om de website beter op uw wensen af te stemmen.
Het invullen van de vragenlijst duurt slechts enkele minuten.
Klik op Doorgaan voor het invullen van de enquête. Klik op Stoppen voor het verlaten van dit scherm.