Fonds Leren en Ontwikkelen Wooncorporaties

Begrotingsdiscipline en Europese controle - Flow Kenniscentrum

Flow Kenniscentrum
logo Flow Euro Portal
Lege geldkist

De Europese Unie heeft sinds het uitbreken van de eurocrisis verschillende maatregelen genomen om eurolanden met financiŽle problemen bij te staan. Ondertussen wordt er in de EU ook gewerkt aan betere coŲrdinatie van het economisch beleid om de problemen het hoofd te kunnen bieden.

Een belangrijk aspect is het beperken van het begrotingstekort en de staatsschuld van de eurolanden, ter uitvoering van het Stabiliteits- en groeipact. Zowel de regeringsleiders en staatshoofden als de Europese instellingen hebben diverse plannen gepresenteerd en maatregelen genomen. De Commissie heeft in januari 2015 besloten flexibeler om te gaan met de Europese begrotingsregels.

In het voorjaar van 2018 lijken de maatregelen tot het gewenste resultaat te leiden. Het overheidstekort van alle landen van de eurozone komt volgens de Spring 2018 Economic Forecast namelijk uit onder de drie procent. Dat zou voor het eerst zijn sinds de oprichting van de Economische en Monetaire Unie in 1993. De gemiddelde staatsschuld van de eurolanden blijft met 86,5% nog wel ruim boven het afgesproken maximum van 60% van het BNP.

1.

Europees Semester

Met het Europees semester, ingesteld in 2011, houdt de EU de economische ontwikkelingen binnen lidstaten scherper in de gaten. Na uitvoerig onderzoek presenteert de Commissie ieder jaar aanbevelingen aan landen om economische problemen te bestrijden en te voorkomen.

De Europese begrotingsafspraken zijn vaak onderwerp van discussie. Met name tussen de noordelijke en de zuidelijke landen lopen de meningsverschillen uiteen over de vraag of de begrotingsregels strikt of soepel moeten worden toegepast.

2.

Euro Plus Pact

In maart 2011 hebben de landen van de eurozone een pakket maatregelen aangenomen voor een betere coŲrdinatie van de nationale economieŽn van de eurolanden. Dit zou moeten leiden tot een sterkere gemeenschappelijke munt en een betere concurrentiepositie voor de Europese economie. Omdat ook verschillende niet-eurolanden zich bij het pact aansloten, werd het plan Euro Plus Pact gedoopt.

3.

Six Pack

Bankbiljetten

In december 2011 trad het 'six pack' in werking. Dat bestaat uit een zestal wetgevingsvoorstellen die het Stabiliteits- en groeipact moeten versterken. Een belangrijk element hierin is het streng toezicht op de begrotingen van EU-lidstaten en het bestraffen van landen die de begrotingsregels overtreden. Het 'six pack' bevat onder meer een fel bediscussieerde bepaling over automatische sancties tegen lidstaten die zich niet aan de afgesproken begrotingsregels houden.

4.

Two Pack

Het 'two pack' vormt een aanvulling op het in december 2011 in werking getreden 'six pack' en voorziet in een versterking van het toezicht door de Europese Commissie op de nationale begrotingen van de eurolanden. Het 'two pack' is een van de pakketten maatregelen om de eurocrisis te beteugelen en bouwt voort op het Stabiliteits- en Groeipact.

5.

Euroregering?

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de toenmalige Franse president Nicolas Sarkozy kwamen in 2011 met nieuwe voorstellen op het gebied van economisch toezicht. Zij stelden onder andere een soort economische 'euroregering' voor, strenge straffen voor lidstaten die zich niet houden aan de begrotingsregels en een belasting op financiŽle transacties. Inhoudelijk vertonen de plannen de nodige overlap met het Six Pack en het Euro Plus Pact.

6.

Extra bevoegdheden eurocommissaris Economische en monetaire zaken

In december 2011 hebben regeringsleiders afgesproken om de regels voor begrotingsdiscipline in het Stabiliteits- en Groeipact aan te scherpen. De eurocommissaris voor Economische en monetaire zaken heeft extra bevoegdheden gekregen om toezicht te houden op de naleving van de regels uit het Stabiliteits- en Groeipact.

7.

Masterplan ter versterking van de eurozone

In december 2012 presenteerden de toenmalige EU-president Van Rompuy, voorzitter van de Europese Commissie Barroso, ECB-president Draghi en voorzitter van de eurogroep Juncker een pakket voorstellen ter versterking van de eurozone. De plannen omvatten de oprichting van een bankenunie, aanscherping van controle op begrotingsdiscipline, een betere afstemming van het economisch beleid en de versterking van de rol van nationale parlementen en het Europees parlement.

8.

Begrotingspact

In het begrotingspact zijn regels vastgelegd die begrotingsdiscipline bij lidstaten moeten afdwingen en de financiŽle markten zekerheid moeten bieden. Het verdrag is op 1 januari 2013 in werking getreden en wordt ook wel Verdrag voor stabiliteit, coŲrdinatie en governance in de EMU genoemd.

9.

Versoepeling van de norm?

Eind april 2013 lieten zowel de toenmalige Commissievoorzitter Barroso als eurocommissaris Rehn, destijds belast met het toezicht op nationale economieŽn, doorschemeren dat er mogelijk wat soepeler zou worden omgegaan met de regels over begrotingsdiscipline. Er zou meer gekeken worden naar de structurele overheidstekorten. Incidentele tekorten als gevolg van de aanhoudende recessie en extra uitgaven in het kader van tijdelijke stimuleringsmaatregelen worden dan mogelijk toegestaan, mits structurele hervormingen worden doorgezet. Bovendien moeten extra stimuleringsmaatregelen inhaken op bestaande Europese programma's gericht op het aanjagen van structurele groei ťn aantoonbaar positieve effecten hebben op de economie en de overheidsbegroting op langere termijn.

De discussie duurde geruime tijd voort. Op de Europese Top van juni 2014 werd besloten om de begrotingsregels niet te versoepelen. Wel mag er optimaal gebruik worden gemaakt van de ruimte die de regels bieden, zoals langer de tijd nemen om het begrotingstekort te verminderen.

In december 2014 presenteerde de Europese Commissie de evaluatie van het begrotingscontrolemechanisme aan het Europees Parlement.

Met oog op de eurocrisis heeft de Commissie begin 2015 richtlijnen aangekondigd die de overheden meer flexibiliteit geven om investeringen te verhogen; daarbij moeten zij wel binnen de EU-begrotingsregels blijven. Landen die serieus werk maken van structurele hervormingen kunnen rekenen op meer coulance vanuit de EU. Ook zal Brussel rekening houden met hervormingen die nog in voorbereiding zijn en wordt er beter gekeken naar de economische situatie in de landen zelf. Er is dus meer beweegruimte voor de lidstaten gecreŽerd binnen de begrotingsregels. Wel gaf de Commissie aan dat er aan de normen van het Stabiliteits- en Groeipact feitelijk niets zal veranderen. Daarnaast presenteerde de Europese Commissie in het kader van deze aanpak een nieuw investeringsplan voor de Europese Unie, waarin zij gedurende drie jaar 315 miljard euro investeert in de economie.

De Franse president FranÁois Hollande en de Italiaanse premier Matteo Renzi drongen al langer aan op de versoepeling van de regels zodat de overheid de publieke investeringen kan verhogen en de economie structureel kan hervormen in tijden van recessie.

In september 2016 bespraken de zuidelijke lidstaten in hoeverre zij de begrotingsregels willen versoepelen en als blok tegenwicht kunnen bieden aan de in hun ogen rigide interpretatie van de regels door noordelijke landen.

10.

Rapport van 'de vijf voorzitters'

In juni 2015 verscheen het rapport waarin de 'vijf voorzitters' van Europese instellingen aangeven hoe in hun visie de Economische en Monetaire Unie (EMU) vanaf 1 juli 2015 uitgebreid en voltooid moet worden. De kern van het rapport is dat de leden van de eurozone hun economisch beleid meer op elkaar moeten afstemmen om beter weerbaar te zijn tegen een nieuwe economische crisis.

11.

Voltooiing van de EMU

De eurocrisis in 2009 maakte volgens velen duidelijk dat de Economische en Monetaire Unie (EMU) nog niet 'af' is. Daarom is er op dit moment een Europese discussie gaande over de verbetering of voltooiing hiervan. De Europese Commissie heeft diverse voorstellen gedaan om dit te bereiken. Het gaat bijvoorbeeld om een Europees Monetair Fonds, waarin het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) moet worden geÔntegreerd, zodat het noodfonds beter verankerd is in Europa. Daarnaast wil de Europese Commissie meer begrotingsinstrumenten om de stabiliteit van de eurozone te waarborgen. Waar voorheen de uitbreiding en intensivering van de EMU een belangrijk doel was, gaat het tegenwoordig dus om de stabiele toekomst ervan.

12.

Oordeel Europese Rekenkamer

De Europese Rekenkamer heeft het Europese ingrijpen tijdens de financiŽle crisis onderzocht. Het onderzoek richtte zich op hoe de Europese Commissie te werk is gegaan bij het verlenen van steunmaatregelen en financiŽle bijstand aan Hongarije, Letland, RoemeniŽ, Ierland en Portugal. De rol van de andere instellingen en de steun aan Spanje, Griekenland en Cyprus is slechts zijdelings meegenomen in het onderzoek.

De eerste conclusie is dat de Europese Commissie te positief was over de overheidsbegrotingen voorafgaande aan de crisis, en te weinig zicht had op de grensoverschrijdende financiŽle stromen en de bankensector. Overheden liepen meer risico's dan gedacht. Het aanscherpen van het toezicht op de lidstaten, mede door aanvullingen op het stabiliteits- en groeipact, moeten en kunnen dit in de toekomst voorkomen.

De programma's lijken ook redelijk succesvol te zijn geweest. Mede door de Commissie voorgestelde hervormingen zijn goeddeels geÔmplementeerd, al was de planning van de Commissie vaak te krap en talmden de lidstaten met het doorvoeren van de meest ingrijpende maatregelen.

Samengevat was het optreden van de Commissie bij het uitbreken van de crisis zwak, maar is de Commissie gegroeid in haar rol als crisismanager en programmabeheerder. Wel moet de Commissie systematischer te werk gaan, en haar analyses verder aanscherpen.

13.

Meer Informatie

Hot Issues

Documenten

Factsheet Europees Parlement

Andere websites

  • Home
Geachte bezoeker,
De Stichting Fonds Leren en Ontwikkelen Wooncorporaties (FLOW) waardeert het dat u mee wilt doen aan onze enquÍte. De uitkomst van deze enquÍte wordt gebruikt om de website beter op uw wensen af te stemmen.
Het invullen van de vragenlijst duurt slechts enkele minuten.
Klik op Doorgaan voor het invullen van de enquÍte. Klik op Stoppen voor het verlaten van dit scherm.